Bəzən insanın ağlına istəmədiyi bir düşüncə gəlir və gedir. Bu normaldır. Amma elə hallar var ki, həmin düşüncə getmir — təkrar-təkrar qayıdır, insanı narahat edir və sanki ondan qurtulmaq mümkün olmur. Məhz bu nöqtədə Obsessiv-kompulsiv pozuntu (OKP) başlayır.

OKP xaricdən baxanda çox vaxt sadə görünə bilər. Kimsə əllərini tez-tez yuyur, kimsə qapını dəfələrlə yoxlayır, digəri isə müəyyən hərəkətləri təkrarlayır. Amma bu davranışların arxasında görünməyən bir dövr var — insanın içində davam edən bir mübarizə.

Bu mübarizənin ilk hissəsi obsesiyalardır. Yəni insanın istəmədən ağlına gələn, onu narahat edən düşüncələr. Bu düşüncələr çox vaxt məntiqsiz görünür, amma insan onları dayandıra bilmir. “Qapını bağlamadım”, “Əllərim çirklidir”, “Pis bir şey olacaq” kimi fikirlər sanki beynin içində ilişib qalır.

İkinci hissə isə kompulsiyalardır — yəni bu düşüncələrin yaratdığı narahatlığı azaltmaq üçün edilən davranışlar. İnsan qapını yenidən yoxlayır, əllərini təkrar-təkrar yuyur, müəyyən sayda hərəkətlər edir. Bu davranışlar qısa müddətli rahatlıq versə də, problem həll olunmur. Əksinə, bu dövr yenidən başlayır və daha da güclənir.

OKP-nin ən çətin tərəfi insanın bunun fərqində olmasıdır. O bilir ki, etdiyi şeylər bəzən məntiqsizdir. Amma etmədikdə narahatlıq o qədər artır ki, yenə də eyni davranışlara qayıdır. Bu isə zamanla həm fiziki, həm də emosional yorğunluğa səbəb olur.

Bu vəziyyət insanın gündəlik həyatına da təsir edir. Vaxt itkisi, diqqətin dağılması, sosial münasibətlərdə çətinliklər və davamlı stress OKP ilə yaşayan insanların qarşılaşdığı əsas problemlərdəndir. Bəzən insan özünü bu dövrün içində “tutulmuş” kimi hiss edir.

Amma bu vəziyyət çıxılmaz deyil. OKP müalicə oluna və idarə edilə bilən bir pozuntudur. Əsas məsələ onu düzgün anlamaqdır. Bu, iradə zəifliyi deyil, beynin işləmə mexanizmi ilə bağlı bir vəziyyətdir.

Terapiya, xüsusilə koqnitiv davranış yanaşması bu sahədə çox effektiv nəticələr verir. İnsan zamanla düşüncələrinə fərqli baxmağı, onlarla mübarizə aparmaq əvəzinə onları idarə etməyi öyrənir. Bu proses asan olmasa da, mümkündür.

Ən önəmlisi isə budur: insan tək deyil. OKP bir çox insanda rast gəlinən və müalicəsi olan bir vəziyyətdir. Bu dövr nə qədər güclü görünsə də, onu qırmaq mümkündür.

Çünki düşüncələr səni idarə etdikdə həyat daralır. Amma sən düşüncələrini idarə etməyi öyrəndikdə həyat yenidən genişlənir.