Müasir həyat sürəti artdıqca stress artıq gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. İş, maddi məsuliyyətlər, sosial təzyiqlər və şəxsi problemlər insanı davamlı gərginlik altında saxlayır. Amma çoxları bilmir ki, bu psixoloji vəziyyət təkcə ruh halımıza deyil, bədənimizə də ciddi təsir göstərir. Xüsusilə Diabet (şəkər xəstəliyi) ilə stress arasında güclü bir əlaqə mövcuddur.
Stress zamanı bədən “təhlükə vəziyyətinə” keçir. Bu vəziyyətdə beyin böyrəküstü vəzilərə siqnal göndərir və nəticədə kortizol və adrenalin kimi hormonlar ifraz olunur. Bu hormonların əsas vəzifəsi bədəni sürətli reaksiya verməyə hazırlamaqdır. Bunun üçün isə qanda şəkərin səviyyəsi artırılır ki, orqanizm daha çox enerji əldə etsin.
Qısa müddətli stress zamanı bu proses normal və hətta faydalıdır. Lakin problem stressin uzunmüddətli, yəni xroniki hal alması ilə başlayır. Bu zaman qanda şəkərin səviyyəsi davamlı olaraq yüksək qalır və bədən tədricən insulinə qarşı həssaslığını itirməyə başlayır. Bu isə birbaşa olaraq Tip 2 diabet riskini artırır.
Stressin diabetə təsiri təkcə bioloji mexanizmlərlə məhdudlaşmır. Davranış dəyişiklikləri də burada böyük rol oynayır. İnsan stress altında olanda çox vaxt qeyri-sağlam qidalara üz tutur — xüsusilə şirin və karbohidratlı yeməklərə. Eyni zamanda fiziki aktivlik azalır, yuxu rejimi pozulur və ümumi həyat tərzi zəifləyir. Bütün bunlar birlikdə diabet riskini daha da yüksəldir.
Artıq diabet diaqnozu qoyulmuş insanlarda isə stress vəziyyəti daha çətin nəticələrə səbəb ola bilər. Qan şəkəri nəzarətdən çıxır, dərmanların təsiri qeyri-sabit olur və gün ərzində şəkərin ani qalxıb-düşməsi baş verir. Bu isə həm fiziki sağlamlığa, həm də psixoloji vəziyyətə mənfi təsir edir.
Bu səbəbdən diabetlə mübarizədə təkcə qidalanma və dərmanlar kifayət deyil. Stressin idarə olunması da ən azı onlar qədər vacibdir. Sadə, amma təsirli üsullar bu prosesdə kömək edə bilər: gündəlik fiziki aktivlik, təmiz havada gəzinti, nəfəs məşqləri, keyfiyyətli yuxu və ən əsası — insanın öz hisslərini anlayıb idarə etməsi.
Stress və diabet arasında bir növ “qapalı dairə” mövcuddur: stress şəkəri artırır, yüksək şəkər isə yeni stress yaradır. Bu dairəni qırmaq isə tamamilə mümkündür. Bunun üçün insan öz həyat tərzinə daha şüurlu yanaşmalı və həm fiziki, həm də emosional sağlamlığına diqqət yetirməlidir.
Unutmaq olmaz ki, sağlam bədən yalnız düzgün qidalanma ilə deyil, eyni zamanda sakit və balanslı ruh halı ilə mümkündür. Stressi idarə etmək, əslində, diabeti idarə etməyin ən vacib addımlarından biridir.