Müasir dünya texnologiya və inkişafla irəliləsə də, insanlığın üzərində hələ də ağır bir kölgə var — nüvə təhlükəsi. Bu təhlükə təkcə silahların mövcudluğu ilə deyil, eyni zamanda dövlətlər arasındakı güvənsizlik və qorxu ilə daha da dərinləşir. Bugünkü reallıqda dünya sanki iki hiss arasında yaşayır: bir tərəfdə sülh arzusu, digər tərəfdə isə qarşılıqlı məhv qorxusu.

Nüvə silahlarının yaranması tarixdə dönüş nöqtəsi olub. 1940-cı illərdə başlayan Manhattan Layihəsi əslində qorxunun məhsulu idi. ABŞ, Almaniyanın nüvə silahı hazırlayacağı ehtimalından narahat olaraq bu istiqamətdə sürətlə hərəkət etdi. Nəticədə atom bombası yaradıldı və bu, yalnız bir texnoloji nailiyyət deyil, həm də insanlığın özünü məhv etmə gücünü əldə etməsi demək idi. 1949-cu ildə Sovet İttifaqının da atom silahı hazırlaması ilə dünya yeni mərhələyə keçdi — qarşılıqlı məhv balansı, yəni “MAD” dövrü başladı. Bu balans sülhü qoruyan qorxu üzərində qurulmuşdu.

Tarixdə elə anlar olub ki, dünya bu təhlükənin bir addımlığında dayanıb. 1962-ci ildə baş verən Kubadakı raket böhranı belə məqamlardan biri idi. Bu böhran zamanı nüvə müharibəsi real ehtimala çevrilmişdi. Lakin Sovet donanmasında xidmət edən admiral Vasily Arkhipov son anda nüvə hücumuna icazə verməyərək bəşəriyyəti böyük fəlakətdən xilas etdi. Bu hadisə göstərdi ki, bəzən bir insanın qərarı milyonlarla insanın taleyini dəyişə bilər.

Bu gün isə nüvə təhlükəsi yeni formada qarşımıza çıxır. Tanınmış fizik Carlo Rovelli bu mövzuda ciddi xəbərdarlıqlar edir. Onun fikrincə, ən böyük təhlükə silahların özündən çox, dövlətlərin bir-birindən qorxmasıdır. Rovelli hesab edir ki, atom bombasının yaranması da məhz qarşılıqlı anlaşılmazlıq və qorxu nəticəsində baş verib. Bu baxımdan o, müasir dünyanı “nüvə uçurumuna doğru irəliləyən” bir sistem kimi qiymətləndirir.

Nüvə silahlarının yayılması isə vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Rəsmi olaraq bəzi ölkələr nüvə silahına malik olmasa da, faktiki olaraq bu silahların müxtəlif ölkələrdə yerləşdirilməsi beynəlxalq hüquq və təhlükəsizlik baxımından ciddi suallar yaradır. Məsələn, İtaliya nüvə silahı olmayan ölkə hesab edilsə də, ABŞ-ın nüvə başlıqlarının bu ölkədə saxlanıldığı iddiaları geniş müzakirə olunur. Bu kimi hallar qlobal təhlükəsizlik balansını daha da həssas edir.

Digər tərəfdən, texnologiyanın inkişafı nüvə silahlarının təsirini daha da gücləndirir. Yeni nəsil sistemlər və hərbi texnologiyalar qarşılıqlı məhv balansını zəiflədə bilər. Dövlətlər arasındakı etimadsızlıq isə bu riskləri artırır. ABŞ-ın İran üzərində təzyiqləri, İsrailin nüvə potensialı ilə bağlı müzakirələr və digər regional gərginliklər bu təhlükənin hələ də aktual olduğunu göstərir.

Bütün bu reallıqlar fonunda çıxış yolu aydındır, amma həyata keçirmək çətindir. Qorxu üzərində qurulan sistem uzun müddət davam edə bilməz. Dialoq, qarşılıqlı anlaşma və beynəlxalq hüquqa sadiqlik nüvə təhlükəsinin qarşısını almağın yeganə real yoludur. Rovellinin də vurğuladığı kimi, problem düşmənin mövcudluğu deyil, düşmən obrazının yaradılmasıdır.

Sonda demək olar ki, nüvə silahları insanlığın ən böyük gücü ilə yanaşı, ən böyük zəifliyini də göstərir. Bu silahlar texnoloji inkişafın zirvəsi olsa da, onların mövcudluğu eyni zamanda insanlığın qorxu üzərində qurulan düşüncə sisteminin nəticəsidir. Bu dövrü dəyişmək isə yalnız texnologiya ilə deyil, düşüncə ilə mümkündür. Çünki gələcək ya qorxu ilə idarə olunacaq, ya da dialoqla qurulacaq.