Həyatda ən çox işlətdiyimiz söz "bəli"dir. Dostun xahişinə, rəhbərinin tapşırığına, tanımadığın adamın istəyinə — hamısına "bəli". Amma bu "bəli"lərin arxasında nə qədər yorğunluq, nə qədər gizli hirs, nə qədər özündən oğurlanmış vaxt var?
"Yox" demək zəiflik deyil. Əksinə, bu, özünə hörmət etməyin ən açıq ifadəsidir.
Niyə "yox" demək bu qədər çətindir?
Psixoloqlar bunu "insanın razılıq axtarması instinkti" adlandırır. Uşaqlıqdan bizə öyrədilir ki, "yox" demək kobud, sərt, xudbin davranışdır. Valideynlər, müəllimlər, cəmiyyət — hamısı birlikdə bizə eyni mesajı verir: razılaş, uyğunlaş, xoşbəxt görün.
Nəticədə böyüyəndə özümüzə belə bir zəncirlə yetişirik — "yox" desəm, məni sevməzlər. "Yox" desəm, pis adam sayılaram. "Yox" desəm, imkan itirərəm.
Amma bu düşüncə tərzi sizi qorumur. Sizi tükəndirir.
"Yox" deyə bilməyənin həyatı necə görünür?
Bir an düşünün. İş yerində həmişə əlavə tapşırıqları götürən, evdə bütün yükü daşıyan, dostlarının bütün problemlərini öz çiyninə alan insanı tanıyırsınızmı? Bəlkə o insan — sizsiniz.
Belə insanlar zamanla özlərinin istək və ehtiyaclarını tamamilə unudurlar. Hər səhər yataqdan qalxanda "bu gün nə istəyirəm?" sualını deyil, "bu gün kimdən nə gözlənilir?" sualını verirlər özlərinə.
Bu, tədricən baş verən bir itkidir. Özünü itirmək.
"Yox" demək sevgisizlik deyil
Ən böyük yanlış anlayış budur: "yox" desəm, sevmirəm deməkdir.
Halbuki əksi doğrudur. Özünüzə "bəli" dediyiniz zaman, ətrafınızdakılara da daha sağlam, daha dolğun bir insan olaraq mövcut ola bilərsiniz. Boş bir qabdan su içmək olmaz. Özünüzü doldurmadan başqalarına vermək isə sizi tez bir zamanda tükəndirir.
Uçuş zamanı müjdəçilər deyir: "Körpənizin maskasını taxmadan əvvəl öz maskanızı taxın." Bu, eqoizm deyil — bu, sağ qalmağın məntiqidir.
Praktik addımlar: "Yox" deməyi necə öyrənmək olar?
Birinci addım — dərhal cavab verməyin. Hər xahişə anında "bəli" demək vərdişindən çıxın. "Bir az düşünüm" demək həm sizə vaxt qazandırır, həm də qarşınızdakına ciddi adam kimi görünürsünüz.
İkinci addım — izahat verməyə məcbur deyilsiniz. "Yox, edə bilmərəm" — tam cümlədir. Buna əlavə hər şey artıqdır. Uzun-uzadı bəhanələr gətirmək özünüzə inanmadığınızın əlamətidir.
Üçüncü addım — kiçik "yox"lardan başlayın. Hər gün bir kiçik istəyə "yox" deyin. Kafedə istəmədiyiniz desertə, iş yoldaşınızın mənasız söhbətinə, sosial mediada vaxt alan məzmuna. Bu kiçik məşqlər böyük "yox"lar üçün sizi hazırlayır.
Dördüncü addım — hiss etdiklərinizi izləyin. "Yox" dedikdən sonra özünüzü necə hiss edirsiniz? İlk vaxtlar günahkarlıq hissi olacaq — bu normaldır. Lakin tədricən onun yerini yüngüllük alacaq.
"Yox" dedikdən sonra nə olur?
Çoxları qorxur: "Yox" desəm, insan inciyər, münasibət soyuyar, fürsət itər.
Bəzən bu doğru olur. Bəzi insanlar sizin "yox"unuzu qəbul etmir. Amma bu sizin probleminiz deyil — bu, onların problemidir. Sizi yalnız "bəli" deyəndə sevən münasibət, əslində sizi deyil, sizin faydalılığınızı sevir.
Həqiqi münasibətlər "yox"a tab gətirir. Hətta onu hörmətlə qarşılayır.
Son söz
"Yox" demək öyrənmək bir gecəlik iş deyil. Bu, illərlə yaranmış bir vərdişi dəyişməkdir. Amma bu dəyişikliyin hər addımı sizi özünüzə qaytarır.
Özünüzə "bəli" deyin ki, həyatınıza da "bəli" deyə biləsiniz.
Çünki siz — hamısına "bəli" deyən birisi olmaq üçün deyil, öz həyatınızı yaşamaq üçün buradasınız.