Hamımız özümüzü ağıllı, məntiqli, dürüst insanlar hesab edirik. Amma eyni zamanda hamımız — gündə onlarca dəfə — özümüzü aldadırıq. Bunu bilmədən. Hiss etmədən. Tamamilə inandığımız hekayələr uydurararaq.
Özünü aldatmaq xəyanət deyil. Bu, beynin özünü qoruma mexanizmidir. Amma onu görmədən həyatınızı idarə etmək olmaz.
Budur ən geniş yayılmış 5 üsul:
1. "Hazırlaşıram" deyib hərəkətsiz qalmaq
"Hələ hazır deyiləm." "Bir az daha öyrənim." "Şərait düzələndə başlayaram."
Bu cümlələr tanış gəlir? Bir çox insan illərlə "hazırlıq" mərhələsində qalır. Yeni biznes ideyasını "daha yaxşı öyrənmək üçün" 3 ildir araşdırır. Kitab yazmağı "vaxt tapanda" planlaşdırır. İdmana "bədən hazır olanda" başlamağı düşünür.
Hazırlaşmaq — hərəkətsizliyin ən ağıllı görünən formasıdır. Beyin deyir: "Görürsən, mən tənbəl deyiləm, hazırlaşıram." Amma nəticə eynidir — sıfır addım.
Həqiqət budur: heç kim tam hazır olmur. Hərəkət hazırlıq gətirir, hazırlıq hərəkət gətirmir.
2. Müqayisəni özünüzə xidmət edəcək şəkildə seçmək
Siz idmana getmirsiniz — amma "ən azı siqaret içmirəm" deyirsiniz. Pis yeyirsiniz — amma "ən azı içki içmirəm" deyirsiniz. İşinizdə irəliləyə bilmirsiniz — amma "ən azı işsiz deyiləm" deyirsiniz.
Bu müqayisə texnikası psixologiyada "aşağıya doğru sosial müqayisə" adlanır. Özünüzü daha pis vəziyyətdəki biri ilə müqayisə edib rahatlanırsınız.
Bəzən bu sağlamdır — minnətdarlıq hissi üçün faydalıdır. Amma hər dəfə bunu edəndə özünüzə "yaxşısan, daha da yaxşılaşmağa ehtiyac yoxdur" mesajı verirsiniz. Bu isə sizi yerinizdə saxlayır.
3. Hissləri faktlarla qarışdırmaq
"Hiss edirəm ki, heç kəs məni anlamır" — hiss.
"Heç kəs məni anlamır" — özünü aldatma.
"Hiss edirəm ki, bu işdə uğur qazana bilməyəcəyəm" — hiss.
"Bu işdə uğur qazanmaq mümkün deyil" — özünü aldatma.
Beyin hissləri çox tez faktlara çevirir. Xüsusilə güclü emosiya yaşandıqda bu proses saniyələr içində baş verir. Və siz fərqinə belə varmırsınız.
Hisslərinizi inkar etmək lazım deyil. Sadəcə onları "bu mənim hissimdir" çərçivəsində saxlamaq lazımdır. Hisslər məlumat verir, amma həqiqəti müəyyənləşdirmir.
4. Gələcəyə həddən artıq ümid bağlamaq
"Sabahdan başlayıram." "Yanvardan dəyişəcəyəm." "Bu layihə bitəndən sonra hər şey yoluna girəcək."
Bu cümlələr özünə inam deyil — bu, bu günün məsuliyyətini gələcəyə atmaq üsulu. Psixologiyada buna "temporal özünü aldatma" deyilir.
Gələcəkdəki özünüzü ideal biri kimi təsəvvür edirsiniz — motivasiyalı, enerji dolu, hazır. Amma gələcəkdəki siz də bu gün olduğunuz kimsinizdən fərqlənməyəcək. Eyni çətinliklərlə, eyni məhdudiyyətlərlə üzləşəcək.
Ən yaxşı başlanğıc nöqtəsi həmişə indidəki bir addımdır. Kiçik, mükəmməl olmayan, lakin real bir addım.
5. "Mən beləyəm" deyib dəyişimi rədd etmək
"Mən belə adamam." "Həmişə belə olmuşam." "Bu mənim xarakterimdədir."
Bu cümlələr bəzən dürüstlük kimi görünür. Amma əksər hallarda bu, dəyişimin çətinliyindən qaçmaq üçün istifadə edilən bir zirehedr.
Beyin bir şeyə "bu mənəm" deyəndə, onu dəyişdirməyə çalışmaq daha ağır gəlir. Çünki dəyişmək "özünü inkar etmək" kimi hiss etdirir.
Halbuki psixologiya sübut edir ki, xarakter sabit deyil. Şəxsiyyət dəyişə bilər. Vərdişlər dəyişə bilər. "Mən beləyəm" cümləsi — dəyişimin qarşısına çəkilmiş bir divardır, həqiqət deyil.

Özünü aldatmanı tamamilə aradan qaldırmaq mümkün deyil — bu, insan olmağın bir parçasıdır. Amma onu tanımaq, adlandırmaq, üzünə baxa bilmək — bu, böyük bir azadlıqdır.
Çünki görə bilmədiyiniz bir şeyi dəyişdirə bilməzsiniz.