İnsan bəzən heç gözləmədiyi anda qorxu ilə qarşılaşır. Bu qorxu bəzən real təhlükədən doğur, bəzən isə sadəcə beynin yaratdığı bir illüziyadır. Akrofobiya — yəni yüksəklik qorxusu — məhz bu ikinci kateqoriyaya aid olan, amma yaşayan insan üçün tamamilə real hiss edilən bir vəziyyətdir.
Yüksək bir yerdə dayanarkən ayaqların əsdiyini, ürəyin sürətlə döyündüyünü və sanki tarazlığını itirəcəyini hiss etmisən? Bu, sadəcə ehtiyatlılıq deyil. Bu, bədənin və beynin birlikdə verdiyi güclü bir reaksiyadır. Akrofobiyası olan insan üçün yüksəklik yalnız fiziki məsafə deyil — bu, təhlükə siqnalıdır.
Bu qorxunun maraqlı tərəfi ondadır ki, insan çox vaxt təhlükəsiz bir mühitdə olsa belə, eyni hissləri yaşayır. Məsələn, möhkəm hasarlanmış balkonda dayanmaq belə panika yarada bilər. Beyin reallıqla ehtimalı ayırd edə bilmir və ən pis ssenarini “həqiqət” kimi qəbul edir.
Akrofobiya çox vaxt uşaqlıqda yaşanan bir hadisə ilə bağlı ola bilər. Kiçik bir yıxılma, qorxulu bir an və ya sadəcə valideynlərin “yıxılarsan!” kimi xəbərdarlıqları belə zamanla bu qorxunun formalaşmasına səbəb ola bilər. Amma bəzi hallarda heç bir konkret səbəb olmadan da yaranır. Bu da göstərir ki, insan psixologiyası hər zaman məntiqlə işləməyə bilər.
Bu qorxu insanın həyatını məhdudlaşdıra bilər. Yüksək mərtəbəli binalardan uzaq durmaq, liftə minməkdən çəkinmək, səyahət zamanı müəyyən yerlərdən qaçmaq — bütün bunlar gündəlik həyatın keyfiyyətinə təsir edir. İnsan özünü məhdudlaşdırmağa başlayır və zamanla bu məhdudiyyətlər daha da genişlənir.
Amma yaxşı xəbər odur ki, akrofobiya idarə oluna bilən bir qorxudur. Əsas məsələ ondan qaçmaq yox, onu anlamaqdır. Çünki qaçdıqca qorxu daha da güclənir. Onun üzərinə kiçik addımlarla getmək isə beyinə yeni bir siqnal verir: “Bu təhlükəli deyil.”
Tədrici yanaşma burada ən effektiv üsullardan biridir. İnsan əvvəlcə kiçik yüksəkliklərə alışır, sonra isə yavaş-yavaş daha yüksək yerlərə çıxır. Bu proses zamanı nəfəs məşqləri və düşüncə idarəetməsi də böyük rol oynayır. “Mən yıxılacağam” düşüncəsi yerini “Mən burda təhlükəsizəm” düşüncəsinə verdikcə qorxu zəifləməyə başlayır.
Ən önəmlisi isə budur: bu qorxu səni zəif etmir. Əksinə, bu, beyninin səni qorumağa çalışdığını göstərir. Sadəcə bu qoruma mexanizmi bir az həddini aşır. Onu düzgün istiqamətləndirmək isə sənin əlindədir.
Akrofobiya ilə yaşamaq mümkündür. Amma onu anlamaq və üzərinə getmək həyatını daha az məhdud, daha çox azad edəcək. Çünki bəzən ən böyük yüksəklik qorxunun özüdür — və onu aşdıqdan sonra baxdığın mənzərə tamam fərqli olur.