Uşaqlıq dövrü insan həyatının ən həssas və formalaşdırıcı mərhələsidir. Bu dövrdə yaşanan hər bir hadisə uşağın psixologiyasında iz buraxa bilər. Bəzən bu izlər müsbət olur, bəzən isə dərin və görünməyən yaralara çevrilir. Bu yaralar Psixoloji travma kimi tanınır.

Psixoloji travma yalnız böyük və dramatik hadisələrdən yaranmır. Bəzən böyüklər üçün adi görünən hallar belə uşaq üçün ciddi emosional sarsıntıya çevrilə bilər. Çünki uşaq dünyanı fərqli qəbul edir və yaşadığı hadisələri daha həssas şəkildə mənalandırır.

Uşaqlarda travmaya səbəb olan ən əsas faktorlardan biri ailədaxili mühitdir. Valideynlər arasında davamlı mübahisələr, aqressiv davranışlar və ya gərgin münasibətlər uşağın özünü təhlükəsiz hiss etməməsinə səbəb olur. Uşaq üçün ev təhlükəsizlik yeri olmalıdır, amma bu mühit pozulduqda psixoloji zədə yaranır.

Sevgi və diqqət çatışmazlığı da travmanın əsas səbəblərindəndir. Uşaq yalnız fiziki ehtiyaclarla deyil, emosional bağla da böyüyür. Onu dinləməmək, hisslərini kiçiltmək və ya davamlı tənqid etmək uşağın özünə dəyər hissini zəiflədir. Bu isə gələcəkdə özünə güvənsizlik və daxili narahatlıq kimi özünü göstərə bilər.

Digər mühüm faktor isə məktəb və sosial mühitdir. Məktəbdə zorakılıq (bullying), dostlarla problemlər və ya təzyiq altında qalmaq uşağın psixikasına ciddi təsir edir. Uşaq özünü tək və müdafiəsiz hiss etdikdə bu vəziyyət travmaya çevrilə bilər.

Travmatik hadisələr arasında boşanma, yaxın insanın itirilməsi, qəza və ya kəskin həyat dəyişiklikləri də yer alır. Bu cür hallarda uşaq baş verənləri tam anlamasa da, emosional olaraq dərin təsir altında qalır.

Bəzən isə valideynlərin həddindən artıq sərt və ya tələbkar olması da travma yarada bilər. Davamlı “yetərli deyilsən” mesajı alan uşaq zamanla özünü dəyərsiz hiss etməyə başlayır. Bu isə onun psixoloji inkişafına mənfi təsir göstərir.

Psixoloji travmanın ən çətin tərəfi onun hər zaman açıq görünməməsidir. Uşaq bunu davranışları ilə ifadə edir — aqressiya, qapanma, qorxu, yuxu problemləri və ya diqqət çatışmazlığı kimi əlamətlərlə.

Bu səbəbdən uşağı anlamaq və onun emosional ehtiyaclarına diqqət yetirmək çox vacibdir. Uşağa sevgi dolu, təhlükəsiz və anlayışlı mühit yaratmaq travmaların qarşısını almağın ən güclü yoludur.

Unutmaq olmaz ki, uşağın psixologiyası çox həssasdır. Kiçik görünən bir davranış belə onun dünyasında böyük təsir yarada bilər. Ona görə də hər bir uşaq diqqət, anlayış və sevgi ilə böyüməlidir.